Tablica manipulacyjna daje dziecku możliwość wykonywania wielu czynności angażujących dłonie, palce i koordynację wzrokowo-ruchową. Obracanie, przesuwanie, otwieranie, zapinanie czy przewlekanie wymagają różnych sposobów chwytania i kontroli ruchu. Powiązany temat rozwijamy także w materiale o zabawie sensorycznej z tablicą.
Nie oznacza to, że jedna zabawka determinuje rozwój dziecka. Tablica jest jednym z wielu sposobów tworzenia okazji do samodzielnej aktywności manualnej.
Jak rozwija się chwyt dziecka?
Sposób chwytania zmienia się wraz z rozwojem i doświadczeniem dziecka. Poszczególne dzieci mogą osiągać kolejne umiejętności w różnym czasie, dlatego podawane przedziały wiekowe należy traktować orientacyjnie, a nie jako sztywny harmonogram.
Poniższe fotografie pokazują przykłady różnych sposobów chwytania elementów. Są materiałem poglądowym i nie służą do oceny rozwoju konkretnego dziecka.
Etapy i rodzaje chwytu u dziecka
Rozwój chwytu przebiega stopniowo: wraz z dojrzewaniem kontroli dłoni dziecko przechodzi od mniej precyzyjnych sposobów utrzymywania przedmiotów do chwytów coraz bardziej angażujących palce i kciuk. W opisach rozwoju można spotkać m.in. chwyt łokciowo-dłoniowy, chwyt prosty, chwyt promieniowo-dłoniowy, chwyt nakładkowy, chwyt promieniowo-palcowy, chwyt nożycowy oraz bardziej precyzyjne chwyty wykorzystujące kciuk i palec wskazujący. Nazewnictwo i moment pojawiania się poszczególnych sposobów chwytania mogą różnić się między opracowaniami, dlatego nie należy traktować tej listy jako sztywnego kalendarza rozwoju ani narzędzia diagnostycznego.
Chwyt obcęgowy, szczypcowy i pęsetowy bywają opisywane jako coraz bardziej precyzyjne sposoby chwytania niewielkich przedmiotów z aktywnym udziałem kciuka. W praktyce terminologia może się różnić, dlatego przy ocenie rozwoju konkretnego dziecka właściwym źródłem jest specjalista, a nie sama nazwa chwytu w artykule.
Przykłady chwytów angażowanych podczas manipulowania
Chwyt promieniowo-palcowy
Wraz z rozwojem dziecko coraz częściej utrzymuje przedmioty bliżej palców, a kciuk zaczyna aktywniej uczestniczyć w chwytaniu. Pozwala to na bardziej precyzyjne manipulowanie mniejszymi elementami.
Chwyt nożycowy
Kciuk współpracuje z pozostałymi palcami przy chwytaniu przedmiotu. Jest to jeden z etapów zwiększania precyzji ruchów dłoni.
Chwyt pęsetowy (pęsetkowy) u dziecka
Chwyt pęsetowy, nazywany też pęsetkowym, polega na chwytaniu niewielkiego przedmiotu pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym. Wraz z rozwojem kontroli palców dziecko może wykonywać taki chwyt coraz precyzyjniej. W wyszukiwarkach spotykane są również potoczne zapisy „chwyt pesetowy” i „chwyt pensetowy”, jednak prawidłowa nazwa to chwyt pęsetowy.
Chwyt trójpalcowy
W czynności uczestniczą kciuk, palec wskazujący i środkowy. Różne warianty chwytu trójpalcowego pojawiają się podczas wielu codziennych czynności manualnych.
Bardziej precyzyjny chwyt pęsetowy
Wraz z rozwojem kontroli palców dziecko może coraz precyzyjniej chwytać niewielkie przedmioty opuszkami palców.
Jakie czynności na tablicy angażują dłonie?
Różne elementy wymagają różnych ruchów. Pokrętło angażuje inny sposób pracy dłoni niż zamek, sznurówka czy element przesuwany po labiryncie. Dlatego przy wyborze warto patrzeć nie tylko na liczbę elementów, ale również na różnorodność czynności.
- obracanie i przekręcanie,
- przesuwanie,
- otwieranie i zamykanie,
- zapinanie i rozpinanie,
- sznurowanie i przewlekanie,
- prowadzenie elementu po wyznaczonej trasie.
Koordynacja wzrokowo-ruchowa
Podczas manipulowania dziecko obserwuje element i jednocześnie kieruje ruchem dłoni. Takie czynności wymagają współpracy wzroku i ruchu oraz dostosowywania działania do tego, co dzieje się z elementem.
Powtarzanie i samodzielne odkrywanie
Mechanizmy można zwykle uruchamiać wielokrotnie. Dziecko może powtarzać czynność, obserwować jej efekt i próbować ponownie. Tablica nie narzuca jednego scenariusza – użytkownik może przechodzić pomiędzy aktywnościami we własnej kolejności.
Motoryka mała a rozwój mowy
Rozwój ruchowy, poznawczy i komunikacyjny zachodzi równolegle, ale nie należy upraszczać tej zależności do stwierdzenia, że ćwiczenie dłoni automatycznie poprawia mowę. Tablica manipulacyjna jest zabawką, a nie narzędziem logopedycznym.
Temat opisujemy szerzej w artykule motoryka mała a rozwój dziecka – co ćwiczy tablica manipulacyjna.
Czy tablica manipulacyjna jest pomocą terapeutyczną?
Typowa tablica manipulacyjna jest zabawką. Może zapewniać różnorodne aktywności manualne, ale nie zastępuje diagnozy, terapii ręki, fizjoterapii ani terapii logopedycznej. Jeśli rodzic ma wątpliwości dotyczące rozwoju dziecka, powinien skonsultować je z odpowiednim specjalistą.
Jak dobrać tablicę do wieku?
Należy kierować się deklarowanym wiekiem konkretnego produktu. Tablice DODI są przeznaczone dla dzieci powyżej 12. miesiąca życia, pod nadzorem osoby dorosłej. Przy najmłodszych dzieciach warto zwrócić szczególną uwagę na konstrukcję elementów, stabilność i prawidłowy montaż.
Zobacz poradniki tablica manipulacyjna dla rocznego dziecka oraz bezpieczna tablica manipulacyjna – na co zwrócić uwagę.
Zobacz, co jeszcze przygotowaliśmy dla Ciebie na stronie głównej: SimpleMeble.
Najczęstsze pytania
Czy tablica manipulacyjna ćwiczy chwyt?
Elementy tablicy mogą wymagać wielu sposobów chwytania i manipulowania, dzięki czemu dziecko wykonuje różnorodne ruchy dłoni i palców.
Czy tablica pomaga w nauce pisania?
Sprawność dłoni jest potrzebna w wielu późniejszych czynnościach, w tym podczas posługiwania się narzędziami pisarskimi. Nie należy jednak przedstawiać zabawy tablicą jako gwarancji nauki pisania.
Czy tablica jest odpowiednia od 12 miesięcy?
Zależy to od konkretnego produktu. Tablice DODI są przeznaczone dla dzieci powyżej 12. miesiąca życia, pod nadzorem osoby dorosłej.